BIOS  (BASIC INPUT OUTPUT SYSTEM)

             Bilgisayarın içindeki tüm veri akışını düzenleyen, üzerine kartların takıldığı  (ses kartı, ekran kartı, modem, TV kartı vs.)  ve bileşenler arasındaki koordinasyonu sağlayan anakartların en önemli temel parçalarından birisi  BIOS ' tur.  ( BASIC INPUT OUTPUT SYSTEM - TEMEL GİRİŞ ÇIKIŞ SİSTEMİ). BIOS sadece anakartlarda değil ekran kartı gibi bileşenler de kullanılır. Üzerindeki donanımın teknik özelliklerine ait bilgileri barındırır.

                BIOS, genel olarak bilgisayarın açılabilmesi için gerekli küçük bir yazılımdır. Bu yazılım BIOS Chipi içinde tutulur. Sonuçta bir yazılım olduğu için istenirse silinebilir ve tekrar yüklenebilir. BIOS ilgili donanımın beynidir. BIOS ' u zarar gören anakart işe yaramaz. BIOS Chip'inin değiştirilmesi  veya tekrar yazılımının yüklenmesi gerekir. BIOS, bilgisayarın sabit disk ya da disket sürücü gibi kaynaklardan açılabilmesini sağlaması dışında POST ( Power On Self Test ), yani açılışta bilgisayarın kendini test etmesi işleminden de sorumludur.

             BIOS görevini yerine getirebilmek için, bazı donanım bilgilerin ihtiyaç duyar. Bu bilgiler, bilgisayar kapalı da olsa silinmemelidir. BIOS verilerini tutan yarı iletkene CMOS  denir.   ( Coplementary  Metal  Oxide Semiconductor  - Tamamlayıcı Metal Oksid Yarıiletken  ). Temel olarak sayısal devrelerde kullanılan ve oldukça yaygın kullanılan transistördür. Besleme kaynağından çok az güç çekerken  0 volt veya +5 volt bir çıkış sağlar.  64 byte' lık kapasitesi içinde BIOS için gerekli bilgileri saklayabilmek için minik bir pil kullanır. CMOS çık az elektrik harcadığı için normal şartlarda bu küçük pille bile en az  2-3 yıl idare edebilir. Açılışa şifre konması ve daha sonra bu şifrenin unutulması durumunda bu pili birkaç saniye için çıkarıp tekrar yerine takmakla bilgisayarınıza açılabilir hale getirebilirsiniz. Çünkü pil çıkarılınca BIOS Chip' i üzerindeki bilgilerde unutulacak ve şifre silinecektir.

 BIOS AYARLARI (AWARD BIOS)

                        BIOS  Setup ' ı ilk açtığınızda ekrana gelen menüye CMOS Setup adı verilir. Ok tuşları ile buradaki seçeneklerden birinin üzerine gelip “ Enter ” tuşuna bastığınızda ya alt menülere geçilir ya da bu seçenekler kendi başına bir komut olduğundan bu komut yerine getirilir. BIOS Setup ' ın tüm pencerelerinde olduğu gibi bu pencereden de Esc tuşuna basılarak çıkılabilir veya F10 tuşuna basarak yaptığınız değişiklikleri kaydederek çıkabilirsiniz. BIOS ayarlarını anlatırken  "Enabled" ve "Disabled" terimleriyle çok sık karşılaşacağız. "Enabled - İmkan Verme" ve "Disabled - İmkan Vermeme". Çoğu BIOS ayarlarının karşısında bulunan bu seçeneklerden   "Enabled" o ayarın aktif olduğunu,  "Disabled" ise o ayarı devreden çıkarılmış olduğunu gösterir.

             Not : Resimlerini gösterdiğimiz bu Award BIOS menülerinin içinde bazı olmayan, fakat gelişmiş BIOS’ larda olan ayarlar da eklenmiştir. Bir menüde bulunmayan ayar diğer menüde olabilir.

STANDART  CMOS  SETUP

 Ana menüden bu bölüme girdiğimizde, temel sistem ayarları ve sistem saati ile ilgili seçeneklere ulaşırız. Bunların işlevleri aşağıdadır.

Date / Time (Tarih / Saat):   Sistem saatini ve tarihini buradan ayarlayabilirsiniz. Aslında sistem saatini ve tarihini Windows veya DOS ‘tan da ayarlayabilirsiniz. İşletim sistemlerindekilerin de  BIOS ‘tan farkı olmaz. Tarih konusunda küçük bir not düşmek gerekli. Yıl hanesi iki basamaklı görünüyorsa 2000 yılı problemi olabilir. Yani 2000 yılında tarih 00 olarak görünecektir. Sistem ve uygulamalarınızın tümü 1900 yılı gibi algılayabilir. Ancak uzunca bir süredir, anakartlarda bu sorun, yıl dört haneye çıkarılarak giderilmiştir.

Sabit Diskler : BIOS ve anakartlar 4 IDE sürücüye (sabit disk veya CD-ROM) destekler. IDE disketlerinizin ayarlarını “Hard Disks” adlı bu bölümde görebilirsiniz. Ancak sisteminizdeki IDE CD sürücüler veya SCSI sürücüler burada görünmez. Burada disklerinizin MODE bilgisini tüm disk sürücüleriniz için AUTO olarak seçmeniz yararınıza olacaktır. Böylece BIOS, POST sırasında diskinizin özelliklerini belirleyip sistemi ona göre açabilir. BIOS diskinizi bu şekilde, ana BIOS Setup menüsünün “IDE HDD Auto Detection” seçeneği ile BIOS ‘un diskinizi bulmasını sağlayabilirsiniz. Hard Disk bölmesindeki parametreler diskinizin kafa, silindir, sektör sayası ve teknoloji ile ilgili bazı bilgiler içerirler. Nadiren de olsa BIOS bazı diskleri otomatik tanımayabilir. Bu durumda disk türünü (Type) “User”(Kullanıcı) olarak seçip disk üzerinde yazan bu parametreleri elle girerek diskinizi tanıtabilisiniz. Neyse ki günümüzde tüm yeni anakartlarda “IDE HDD Auto Detection” seçeneği vardır ve bu çoğu diski tanımamazlık etmez.

Disket Sürücüleri : Hemen hemen her PC ‘de bir disket sürücü vardır. Hatta bazılarında iki tane olabilir. İşte bu bölmede disket sürücünün tipini seçeceksiniz. Tek bir disket sürücünüz varsa bunu 1.44M, 3.5” olarak seçebilirsiniz. Diğer sürücü (Drive B) ise “Not Installed” (Kurulmamış) olarak bırakılır. Günümüzde çoğu disket sürücü 1.44MB ‘lık diskleri okur. Bir ara 2.88MB ‘lık disket sürücülerde çıktı. Ama bu kapasiteye sahip diskler pek yaygınlaşmadığından sürücüleri de yaygınlaşmadı.

Video : Bu, monitörümüzün tipi ile ilgili bir ayardır. Eskiden  40 veya 80 sütunluk CGA monitörler veya mono monitörler varken bu ayar işe yarardı. Artık hep renkli VGA veya SVGA monitörler kullanıldığı için bu ayar EGA/VGA olarak bırakılıyor.

Halt – On : POST, yani BIOS ‘un geçekleştirdiği donanım testleri sırasında bir donanım hatası ile karşılaşılırsa sistem durur. Halt-On seçeneği ile bazı hataların dikkate alınmamasını, POST işleminin devam ederek sistemin açılmasını sağlayabilirsiniz. Bu seçenekler aşağıdadır :

No errors POST      : Hiçbir hatada durmaz.

All errors              : BIOS bir hata tesbit ettiğinde durur ve size bu hatayı düzeltmeniz için uyarıda bulunur.

All, But Keybord    : POST klavye hataları dışındaki hatalarda durur.

All, But Diskette     : POST disket sürücüleri hataları dışındaki hatalarda durur.

All, But Disk / Key : POST klavye ve disket sürücü hataları dışındaki hatalarda durur.

Bellek Bilgileri : Bu alandaki bilgilerde değişiklik yapamazsınız. Burada geleneksel (base), uzatılmış (extended) ve diğer bellek kapasiteleri hakkında bilgi yer alır.

BIOS  FEATURES  SETUP

Virus Warning : Bu seçenek “Enabled “ konumuna getirilmiş ise diskin boot sektöründe veya bölmeleme tablosunda (partion table) kazara veya virüsler yoluyla değişiklik yapılmasını engeller. Boot virüsleri için güzel bir önlemdir. Ancak diski FDISK ile biçimlerken veya Windows 95 kurulurken de bu bölmeler değiştirildiğinden, bu seçenek “Disabled” konumuna getirmezseniz, diski FDISK ile bölmeleyip format atamazsınız. Anakart kitapçığında bu seçeneğin sürekli “Disabled” konumunda tutulması gerektiği de yazıyor olabilir. Bunun nedeni, yeni işletim sistemlerinin bunu gerektirmesidir.

CPU Internal Cache : Bazı BIOS’ larda “CPU Level 1 Cache / CPU Level 2 Cache”  olarak da görünür. Yeni işlemcilerde önbellek işlemci üzerindedir. Sık kullanılan bazı bilgiler disk veya sistem belleği (RAM) yerine, geçici olarak hızlı önbellekte tutulur. Böylece bazı işlemler daha hızlı gerçekleştirilir. Sisteminizin performansını artırmak için bu seçeneği sürekli “Enabled” konumunda tutmalısınız.

CPU Internal Core Speed : Bu alt basamakta  ekran görüntüsünde  görülmese de bazı anakartların özelliğine bağlı olarak burada işlemcinin hızı görünür. (233 Mhz, 300 Mhz gibi). Bazı BIOS ‘larda bu değiştirilebilir. Ancak yeni Abit, Chaintech, Intel gibi anakartlarda işlemci terfileri için bu bir seçenek olarak verilmiştir ve işlemci hızını anakart üzerindeki karmaşık jumperlar ile değil doğrudan BIOS yazılımından ayarlamanıza izin verir. Bazı BIOS ‘larda ana menüde CPU&CHIPSET SETUP adlı ayrı bir bölümde de yer alabilir.

Bios Update : BIOS yongası ile bütünleşik BIOS güncelleme modülünün işlemciye gerekli bilgileri iletmesini sağlar. Devamlı “Enabled” konumunda durmalıdır.

CPU Fast String : Performansı arttırır. Bu yüzden “Enabled” konumunda olması gerekir. Bazı BIOS’ larda bulunmayabilir.

Quick Power On Self Test : POST işleminin 4 kez yerine (bazı PC’ lerde 3 kez) bir kez yapılmasını sağlar. Sistemin hızlı açılmasını sağlamak için “Enabled” konumuna getirebilirsiniz.

Boot Sequence : PC’ niz açıldığında BIOS’ un işletim sistemi için önce hangi sürücüye bakması gerektiğini söyler. Sisteminizi açılış disketi ile açacaksanız A,C... olarak değiştirebilirsiniz. Normalde ise açılışın hazırlanması için C,A.. olarak durmalıdır. Yeni BIOS’ larda sistemin CD-ROM’ dan veya diğer sürücülerden, E, F, LS/ZIP gibi seçenekler de bulunur.

HDD Sequence SCSI/IDE First : Bazı yeni BIOS’ larda SCSI ve IDE diskleri bir arada kullananlar için konulan bu yeni seçenek, SCSI’ ye ayarlandığında sistemin SCSI sürücüler üzerinde birden fazla işletim siteminin boot edilmesinde de kullanılabilir.

Boot Up Floppy Seek : Bu seçenek “Enabled” konumunda ise açılışta disket sürücü bir kez aranır. Ama  “Disabled” konumunda ise sistem ara sıra disket sürücüyü yoklayarak doğru çalışıp çalışmadığını kontrol eder. Sisteminizin ara sıra işlem yapmayı bırakıp disket sürücüyü aramasını istemiyorsanız  “Enabled” konumuna getirin; çünkü default ayarı  “Disabled” ‘dır.

Floppy Disk Access Control : Bazı BIOS’ larda bulunan bu ayar, sabit diskten disket sürücüye dosya kopyalamasını engeller. R/W (Read / Write) seçilmişse, diskete yazdırma yapabilir ve disket okunabilir.

IDE HDD Block Mode Sectors : Bu seçenek, disketlerde veri transferi başına bir sektör yarine her transferde birden fazla sektörün işleme alınmasını sağlayarak disk performansını artırır. Tüm yeni diskler bu özelliği destekler. Bu tür yeni disketlerde seçenek  “HDD Max” olmalıdır.

Boot Up NumLock Status : Klavyenin sağındaki nümerik tuş dizisi - klavyenizde NumLock tuşu basılı ise -  rakamları yazmak için de kullanılabilir. Ok ve fonksiyon (sayfa yukarı/aşağı kaydırma, metin sonuna-başına gitme vs.) tuşları olarak da. BIOS’ ta bu seçeneği  “On” durumuna getirirseniz, sistem açıldığında NumLock tuşuna siz basmadan açar ve nümerik klavye rakamlarını kullanabilirsiniz.

Boot Up System Speed : Yeni bazı BIOS’ larda bulunan bu ayarı, sistemin işlemci hızına uygun olarak açılması için “High” konumuna getirmelisiniz. “Low” konumunda iken sistem dahili veri yolu hızında açılır. Bazı çok eski çevre birimleri ve oyunlar bu hıza alışık olamadığı için   “Low” seçeneği konulmuştur. Normalde  “High” konumunda durmalıdır.

Gate A20 Option : Bu seçenek, 1 MB üzerindeki uzatılmış belleği (extended memory) nasıl kullanılacağı ile ilgilidir. “Fast” seçilmişse, sistem yonca seti A20’ yi kontrol eder. “Normal”e ayarlanmış ise, klavye denetçisindeki bir pin bunu denetler. Gate A20’ yi “Fast” olarak seçmek, özellikle Windows ve OS/2’ de performansı artırır.

Typematic Rate : Üç seçenek halinde bulunur. Klavyede basılı tutulan bir tuşun tekrarlanma hızını ayarlayan bu seçeneklerden ilki “Typematic Rate Setting” dir ve “Enabled” konumuna getirildiğinde ikinci ve üçüncü seçeneklerin ayarlanabilmesini sağlar. “Typematic Rate (chars/sec)” adlı ikinci seçenek, klavyede bir tuşu basılı tutuğunuzda, saniyede aynı karakterden kaç adet yazılacağını belirler. Pek gerekli bir yar olduğu söylenemez. Üçünü ayar olan “Typematic Rate Delay” ise klavyedeki bir tuşu basılı tutuğunuzda aynı karakterin tekrarlanarak yazılması için arada kaç milisaniye süre olması gerektiğini belirler.

Security Option : Sistemimize ve BIOS Setup’ daki ayarlara şifre koyup, başkalarının ulaşmaması için kullanılan bir seçenektir. Bu seçenek ise bu şifrenin sistem için mi, BIOS Setup için mi olması gerektiğini belirler.  Bazen BIOS Setup’ da şifre olmasına rağmen sistem normal açılır ve çalışır. Çünkü, o zaman bu ayar “Startup” konumuna getirilmiştir. Oysa bu ayar “System” konumuna getirilirse, sistem açılışta şifre sorar ve şifreyi girmeden PC’ nizi açamazsınız.  (İleride bu konuya yine deyinilecektir.)

PS/2 Mouse Function Control : Yeni sistemlerde fare bir COM portuna değil de, yuvarlak bir PS/2 portuna bağlanır. Bunun için PS/2 bir fareniz olması lazım. İşte bu ayar “Auto” ise sistem açılışta PS/2 fareyi tanır ve IRQ12’yi bu fareye ayırır. Aksi halde IRQ12 başka kartlara ayrılabilir.

PCI/VGA Palette Snoop : Bazı grafik kartları (örneğin grafik hızlandırıcılar ve MPEG kartları) standart VGA olmayabilir ve renkleri düzgün göstermeyebilir. Bu ayarın “Enabled” yapılması sorunu giderir. Yoksa “Disabled” olarak bırakılması önerilir.

OS/2 Onboard Memory >64MB : OS/2 işletim sistemi ile birlikte 64 MB’ten büyük DRAM kullanıyorsanız bu ayarın “Enabled” yapın. Aksi halde “Disabled” bırakın.

Video ROM BIOS Shadow : Bu ayar “Enabled” yapıldığında video BIOS’unun ROM tipi belekten RAM tipi belleğe aktarılmasını sağlar. RAM tipi bellek, ROM’dan hızlı olduğu için, “Shadow” adı verilen bu işlem sayesinde sistem performansı artar. Hemen bu seçeneğin altında bir dizi bellek adresi göreceksiniz. Bunlar ROM kullanan diğer kartlara aynı işlemi uygulamak içindir. Ancak kitapçıklarına bakarak bu kartların hangi adresleri kullandığını öğrenmelisiniz. Çünkü bu işlem 640-1024K arası belleği kullanır.

CHIPSET FEATURES SETUP

Anakartın yonga seti ile ilgili ayarlar bu kısımda bulunur. Günümüzde çoğu anakartta bulunan yonga seti ve bellek ayarları ile ilgili seçenekleri bu bölümde anlatacağız.

EDO Auto Configuration : Bu ayar genelde default olarak 60 ns’ye ayarlanmıştır. 50 veya 70 ns’lik EDO RAM’ler kullanıyorsanız bu ayarı 50 veya 70 ns’ye getirebilirsiniz. EDO RAM ile ilgili teknik bilgiler içeren diğer ayarları olduğu gibi bırakmanız önerilir.

SDRAM Configuration : Sisteminizde SDRAM tipinde bellek kullanıyorsanız bellekleriniz hızını burada belirleyebilirsiniz. LX yonga setli anakartlarda bu ayar 8, 10 veya 12 ns olabilir. BX anakartlar için geliştirilen 100 Mhz’lik belleklerde ise bu ayarı 6 veya 8 ns olmalıdır. SDRAM ile ilgili teknik bilgiler içeren diğer ayarları olduğu gibi bırakmanız önerilir.

8/16 Bit I/O Recovery Time : 8 ve 16 bitlik ISA kartlar zamanlama ayarıdır. Default ayarda bırakılmalıdır.

Memory Hole at 15M/16M : Bu ayarı “Enabled” yapmak, belleği 15 – 16 MB arasındaki kısmını bu ayarı özellikle gerektiren ISA kartlara ayırır. Sisteminizde bu tür bir ISA kart yoksa ve bu ayar “Enabled” edilmişse sistem belleği 1 MB az görünebilir. Özel bir durum olmadıkça bu ayar “Disabled” olarak bırakın.

PCI 2.1 Support : Bazı BIOS’larda bulunan bu ayar PCI 2.1 standardının desteklenmesini sağlar. “Enabled” konumunda tutulmalıdır.

DRAM are xx bits wide : Pariteli bellek kullanıyorsanız bunlar 36 bit’lik olarak kabul edilir. Örneğin iki pariteli bellek modülü varsa bu ayar 72  olarak görünür. Paritesiz bellekler ise 32 bit’liktir. Yine iki bellek modülü varsa bu ayar 64 olarak görünür.

Data Integrity Mode : Hata düzeltmeli (ECC) bellek kullanıyorsanız bu ayarı ECC yapın. Aksi halde “Non-ECC” bırakılmalıdır.

Onboard Serial Port 1: Birinci seri portun bellek adresini ve IRQ’ sunu gösterir. Bazı dahili modemler bu portu (COM1 ) kullanır ve seri portun iptal edilerek dahili veriyoluna gönderilmesini gerektirir. Bu durumda Seri Port “Disabled” ayarına getirilir. Seri port 1’in default bellek adresi ve IRQ’su 3F8H/IRQ4’ tür.

Onboard Serial Port 2 : İkinci seri portun bellek adresini ve IRQ2’ sunu  gösterir. Seri port 1 için söylediklerimiz bu port için de geçerlidir. Seri Port 2’ nin default bellek adresi IRQ2 su 2F8H/IRQ3’ tür.

Onboard Parallel Board : Paralel portun bellek adresini ve IRQ’ sunu gösterir. Default değeri 378H/IRQ7’ dir. Bir PC’ ye paralel portlu giriş çıkış (I/Q) kartı bağlanarak paralel port sayısı üçe çıkarılabilir. Ancak bu bellek adresi ve IRQ’ larında çakışma olmamalıdır.

Paralel Port Mode : Default ayar “Normal”’dir. Bu, portun normal hızda ama tek yönlü çalışmasını sağlar. “EPP” modu, portun çift yönlü ve maksimum hızda çalışmasını sağlar. “ECP” modu, çift yönlü ve maksimum veri transfer hızından daha hızlı  çalışmasını; “ECP+EPP” modu ise, normal hızda çift yönlü çalışmasını sağlar. Özellikle tarayıcı ve yazıcı gibi cihazlarda bu modlar kullanılabilir.

ECP DMA Select : ECP modu hızlıdır ama bir DMA (Direct Memory Access – Doğrudan Bellek Erişimi) kanalının kendisine ayrılmasını ister.  Seri porta  ECP ve ECP+EPP modlarından birini kullanan bir aygıt takmışsanız ve seri portu buna göre ayarlamışsanız işte bu seçeneği default ayarı olan “Disabled” dan çıkarıp “DMA 1 veya 3” kanalına ayarlamalısınız.

UART2 Use Infrared : Bu ayar “Enabled” konumuna getirildiğinde  anakart üzerindeki “infrared”  özelliği devreye girer ve ikinci seri UART portu anakart üzerindeki infrared konnektörüne ayırır. Infrared cihazlar, kablo gerektirmeden kızıl ötesi ışınlarla PC ile alış verişte bulunurlar. Ancak bunun için sisteme, bu konnektör yardımı ile bir IrDA alıcısı bağlanmalıdır. Henüz IrDA cihazlar çok gelişmediği için bu ayarı “Disabled” konumda tutabilirsiniz.

Onboard PCI IDE Enabled : Bu ayarı kullanarak birincil IDE kanalını, ikincil IDE kanalını veya her ikisini birden (“both” seçeneği ile) aktif konuma getirebilirsiniz. Normalde her iki IDE kanalını da açık tutmalısınız, ancak sadece SCSI sürücüye sahip sistemler için her iki kanal da “Disabled” konumuna getirilebilir.

IDE Master/Slave PIO/DMA Mode : IDE kanallarına (0 ve 1) master ve slave olmak üzere ikişerden dört IDE sürücü bağlanabilir. IDE aygıtları farklı modlara (0, 1, 2, 3) sahip olduğu için bunların bağımsız olması gerekir. Bu ayarı “Auto” konumuna getirirseniz IDE sürücüleriniz optimum performansa göre ayarlanır.

CPU Warning Temperature :  İşlemci ısısı kaç dereceye gelince sistemin alarm vereceğini belirler. İşlemci ısısının üst ve alt limitlerini buradan belirleyebilirsiniz. İşlemci ısısı belirlenen limitleri aşarsa sisteminize kurulu uyarı mekanizması devreye girer.

Current CPU Temperature : Anakartınızda ısı sensörü varsa, bu alan işlemci ısısını gösterir.

Current System Temperature : Sisteminizde, anakartın çeşitli yerlerinde ısı sensörü varsa, bu alan sistem ısısını gösterir.

Current CPUFAN 1/2/3 Speed : Anakartınızda bu iş için bir denetleme sistemi varsa sisteminizdeki üç CPU fanının hızını gösterir.

POWER MANAGEMENT SETUP

Bu bölümde sisteminizin güç tüketimini azaltmak için ayarlar bulunur.

Power Management : Güç yönetim modlarının ana denetim masasıdır. Ayarı “Max Saving” e getirirseniz kısa bir süre kullanılmadan durursa güç tasarruf moduna geçer. “Min Saving” de de aynı işlem olur fakat, bu sefer sistem, güç tasarruf moduna daha uzun sürede geçer. “Disable” seçeneği tüm güç yönetim modlarını tümüyle devreden çıkarır. “User Dfine” seçeneği ise, bu bölümdeki diğer ayarları ayarlanabilir konuma getirerek, kullanıcının kendi tercihlerini yapabilmesini sağlar.

Önemli Not : Bilgisayar, BIOS güç yönetimi tarafından askıya alındığı (suspend) zaman sistem saatinin geri kalmaması için Gelişmiş güç yönetimi (APM- Advanced Power Management) yüklenmelidir. DOS’ ta bu işlem CONFIG.SYS dosyasına “DEVICE=c:\DOS\POWER.EXE” satırı eklenerek yapılır. Windows 3.x, 95, 98 de Windows yüklenirken APM özelliği de yüklenmelidir. Bu yüklendiğinde Denetim Masasında “Güç (Power)” simgesi yer alır.

PM Control By APM : Sisteminizde Gelişmiş Güç Yönetimi yüklüyse bu seçeneği “Yes” olarak ayarlamak güçten daha fazla tasarruf sağlar.

Video Off Option : Bu seçenek monitörün ne zaman güç koruma moduna geçeceğini belirler. “All Mode Off (Tüm modlarda kapama)”, “Always An (Daima açık)”, “Suspend Off ( Suspend modunda kapama)” ve Susp, Stby Off (Suspend ve Standby modlarında kapama) seçenekleri vardır.

Not : Yeni sistemlerde genel güç yönetim modlarını üçe ayırabiliriz. “Doze Mode (Uyku Modu)”: sistem önceden belirlen süre zarfında kullanılmazsa işlemci daha düşüm hızda çalışırken diğer aygıtlar tam hızda çalışır. “Standby Mode (Bekleme Modu)”: sistem önceden belirlenen süre zarfında kullanılmazsa sabit disk ve monitör kapanırken diğer aygıtlar tam kapasite ile çalışırlar. “Suspend Mode (Askıya alma Modu)”: sistem önceden belirlenen süre zarfında kullanılmazsa işlemci dışında tüm cihazlar kapanır. Ayrıca “HDD Power Down” modu vardır. Bunda ise; önceden belirlenen süre içinde disk faaliyeti olmazsa diğer aygıtlar çalışırken disk askıya alınır.

Video Off Method : Monitörün ne şekilde askıya alınacağını (uykuya geçeceğini) belirler. Şu seçenekler bulunur: DPMS, Blank Screen, V/H Sync+Blank.

DPMS (Display Power Management – Görüntü Güç Yönetimi) özelliği, ekran kartınızı –tabii bu VESA DPMS özelliğini destekliyorsa- denetler. B,lank Screen (Boş Ekran), sadece ekranı karartır ve sadece güç yönetim özelliği olmayan monitörlerde kullanılır. V/H Sync+Blank seçeneği, ekranı karartır ve yatay dikey taramayı kapatır. Yeni monitör ve ekran kartlarında DPMS seçeneği kullanılır.

Video Off After : Sistemin sırayla daha düşük güç koruması modlarından daha yüksek olanlara geçmesini sağlamışsanız, hangi modda monitörün kapanacağını belirler.

Modem Use IRQ : Sistemi modem sinyali ile uyandıracaksanız, varsa bu seçenekte modeminizin IRQ’ sunu seçemelisiniz.

PM Timer : Bazı BIOS’ larda, bu pencerenin çizgilerle sınırlanmış ayrı bir bölümde bulunan “PM Timer” ayarları güç yönetim zamanlamalarının belirler. Bu bölümde diski güç tasarruf moduna geçiren “HDD Power Down” süresi ve sistemin “Uyku, Bekletme ve Askıya Alma (Doze, Standby, Suspend)” modlarına geçmeleri için gerekli süreler ayarlanabilir. Sistem aktivite olunca, örneğin klavyeden basılan bir tuş ilgili IRQ kanalına sinyal gönderince tekrar harekete geçer.

Power Up Control : Yine aynı pencerede ayrı bir bölümde yer alan bu grupta sistemin ne zaman otomatik açılacağı belirlenir. “Soft-Off” özelliğine sahip anakartlarda sistem bir düğme ile veya bir yazılım aracılığı ile kapatıldığında elektrik doğrudan kesilmez, sistem askıya alınır.

PWR Button<4 sec. : Bu ayar “Soft-Off”a getirildiğinde PC açma kapama düğmesi 4 saniyeden daha az basılı tutulduğunda sistem normal kapanır. Suspend seçeneğinde ise, düğmenin yönlü görevi vardır. 4 saniyeden az basıldığında sistem uyku moduna geçer. “No Function” seçeneği seçilirse düğme 4 saniyeden az basılı tutulursa “Soft-Off” düğmesinin bu işlevi devreden çıkar. Bu ayardan bağımsız olarak düğme 4 saniyeden fazla basılı tutulduğunda sistem elektriği kesilerek kapanır.

PWR Up On Modem Act. : Bu seçenek “Enabled” durumuna getirildiğinde bilgisayar kapalı durumdayken modemden gelen bir sinyalle (Modeme bağlı telefon numarası arandığında) açılır. Ancak işletim sistemi hemen devreye girmediği için modem aracılığı ile bir faks, dosya vs. gönderiliyorsa, bu ilk denemede gerçekleşmez.

Automatic Power Up : Sisteminizin günün belirlediğiniz bir saatinde otomatik olarak açılmasını sağlar.

PNP / PCI SETUP

Bu pencerede BIOS’ u kullanmak yerine PCI veriyolu yuvalarını ayarlayarak “Tak Çalıştır (PnP)” işletim sistemlerinden yararlanmak için gerekli seçenekler bulunur. Ayarların karşısında “Yes” seçilmişse işletim sistemi aygıtla ilgili kesmeleri kendi ayarlar. Tak Çalıştır işletim sistemi kullanıyorsanız veya kesme ayarlarının (IRQ) sizin ayarladığınız gibi kalmasını istiyorsanız bu ayarı “No” ayarları seçilmelidir.

Pnp OS Installed : Tak Çalıştır bir işletim sitemi kullanıyorsanız (OS/2, Win95/98..) bu ayarı “Yes” yapın.

Resources Controlled By : Tak Çalıştır BIOS’lar tüm boot işlemleri ve Tak Çallıştır aygıtları kontrol edilebilir. Bu ayar “Auto”ya getirilirse tüm IRQ ve DMA atamaları kaldırılır, çünkü BIOS bu işlemi devralır. Bu ayar tüm PCI yarıkları için ayrı ayır olabilir (4’e kadar). Bu durumda “Resources Controlled By” yerine Slot 1 IRQ, Slot 2 IRQ vs. seçenekleri vardır. Tak Çalıştır işletim sistemlerinde tümü de “Auto” ya getirilebilir.

IRQ n Assigned to : Tak Çalıştır olmayan kartlar ve aygıtlar belirli bir IRQ’ da çalışmak isteyecektir. İşte bir IRQ’ yu (kesme istemi) Tak Çalıştır olan veya olmayan kartlara göre buradan ayarlayabilirsiniz. Tak Çalıştır olmayan bir aygıt veya kart bu IRQ’ya takılmış ise bu seçenek “Legacy ISA” (bazı BIOS’larda “No/ICU”) olarak ayarlanmalıdır. Tak Çalıştır kartlarda ise ayar “PCI/ISA PnP” (bazı BIOS’larda “Yes”) olmalıdır. Aynı şekilde “DMA n Assigned To” diye bir seçenekte vardır. Aynı şey bu DMA ayarı için de geçerlidir.

LOAD BIOS DEFAULTS : Bazı kullanıcılar, ana menüdeki bu seçeneğin, BIOS’u fabrika ayarlarına getirmeye yaradığını düşünürler. Ancak tüm yüksek performans özelliklerini kapatan bu seçenek, BIOS ayarları ile ilgili herhangi ciddi bir problem ile karşılaştığınızda kullanılır. Seçeneğin üzerine gelip Enter tuşuna bastığınızda, işlemi onaylayıp onaylamadığınıza dair bir soru ekrana gelir. Klavyeden Y (yes-evet) tuşuna basarsanız işlem onaylanır ve default BIOS ayarları yüklenir, N (no-hayır) tuşuna basarsanız işlem iptal edilir.

LOAD SETUP DEFAULTS : İşte bu seçenek BIOS’un optimize edilmiş fabrika ayarlarını yükler. Ancak kullanılan aygıtlar, işletim sistemi vs. sistemden sisteme değiştiği için bu fabrika ayarlarının yüklenmesi her zaman optimum performans sağlıyor anlamına gelmez. Ayarlarınızı yukarıdaki açıklamalara göre yapmalısınız. Burada da standart setup ayarlarını yükleme “Load BIOS Defaults” ile aynıdır.

SUPERVISOR / USER PASSWORD : “Supervisor Password” hem setup’a hem de sisteme şifre koyar. Yani şifreyi yazmadan BIOS ayarlarına da giremezsiniz. PC’nizde açılmaz. Ancak “BIOS Features Setup” kısmında anlattığımız gibi “Security Option” ayarına dikkat edin. “User Password” ise sadece PC’nin açılışına şifre koyar. Sisteminiz ilk geldiğinde şifresizdir. İlk kez şifre girerken yazdığınız şifreyi kontrol amacıyla ikinci kez şifreyi ister. Şifreyi kaldırmak içinse bu seçeneklere gelip Enter tuşuna iki kez basıp şifre yazmamanız gerekir.

IDE  HDE  AUTO DETECTION : BIOS’ unuzun bilgisayara taktığınız sabit diskleri tanımasını sağlayabilirsiniz. Şimdi çoğu BIOS’ta bulunan bu seçenek birçok diski tanıyabiliyor.

HDD LOW LEVEL FORMAT : Bazı BIOS’larda bulunan bu seçenek, sabit diske düşük seviyeli format atar. Bir anlamda disk yüzeyini kazır diyebiliriz. Çok tekrarlanması diski bozabilir. Bu yüzden disk gözden çıkarılmadan kullanılmayacak bir format işlemidir.

SAVE & EXIT SETUP : BIOS setup’ta yaptığınız değişikliklerin hiçbiri BIOS’a kaydedilmeden devreye girmez. İşte bu seçeneğe Enter’layıp Y tuşuna basarsanız yaptığınız tüm değişiklikleri kaydedecek ve tekrar sistem açılışına geri dönecektir. Yaptığınız değişiklikleri kaydetmeden önce bir hata yapmadığınızdan emin olun.

EXIT WITHOUT SAVING : Yaptığınız değişiklikleri kaydetmeden, yani bu değişiklikleri işlem sokmadan BIOS Setup’tan çıkmak için bu seçeneğin üzerine gelip Enter tuşuna basın. Yeni onay için Y tuşuna bastığınızda sistem açılışa geri dönecektir.